Ռեֆերատ : Valyutayin shukayi tntesakan bnutagiry / Վալյուտային շուկայի տնտեսական բնութագիրը

Կուրսայինը ամբողջությամբ անվճար –

Ռեֆերատ : Valyutayin shukayi tntesakan bnutagiry / Վալյուտային շուկայի տնտեսական բնութագիրը

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

1. Վալյուտային շուկայի ձևավորման պատմական նախադրյալները և
էվոլյուցիան

2. Վալյուտային շուկայի ազդեցությունը համաշխարհային տնտեսության և ազգային շուկաների վրա

3. ՀՀ և նրա ռեզիդենտների մասնակցությունը վալյուտային շուկայում կատարվող գործառնություններին

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ և ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ

ՀԱՎԵԼՎԱԾՆԵՐ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Յուրաքանչյուր պետության տնտեսության զարգացումը չի կարող ընթանալ առանց զարգացած, ‎կայուն ֆ‎ինանսական շուկայի, որի հիմնական բաղադրիչը վալյուտային շուկան է: Վալյուտային շուկան տնտեսական հարաբերությունների այնպիսի գործունեության ոլորտ է, որտեղ տեղի են ունենում արտարժույթի և արժեթղթերի առք ու վաճառք, ինչպես նաև արտարժույթի ներդրման գործառնություններ:
ԽՍՀՄ-ի փլուզումից և առևտրային սահմանների բացումից հետո, ակնհայտ դարձավ այն իրողությունը, որ Հայաստանի տնտեսությունը, մասնավորապես ազգային վալյուտային շուկան, չի կարող զարգանալ բավարար մակարդակով առանց միջազգային վալյուտային շուկայում ինտեգրման: Ներկա ժամանակահատվածում նշված հիմնախնդիրը դեռևս ամբողջապես լուծված չէ, ինչը պայմանավորված է տվյալ երևույթի արդիականությամբ և այն հանգամանքով, որ շուկայական հարաբերությունների անցման պայմաններում Հայաստանի տնտեսությունը նոր է յուրացնում վալյուտային շուկայի ձևավորման, գործունեության կարգավորման ու զարգացման միտումներն ու առաձնահատկությունները: Իսկ մյուս կողմից, փորձի և համապատասխան որակավորում ունեցող մասնագետների բացակայությունը դեռևս ամբողջական պատկերացնում չեն տալիս վալյուտային շուկայի զարգացման հիմնախնդրի ու ուղղությունների վերաբերյալ:
Վալյուտային շուկայում առաջ է գալիս պահանջարկ` գնորդի տեսքով և առաջարկ` վաճառողի տեսքով: Շուկայում յուրաքանչյուր տնտեսվարող սուբյեկտ (պետություն, տնտեսվարող կազմակերպություն` իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձ) միշտ հանդես է գալիս գնորդի կամ վաճառողի դերում: Նրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր ֆինանսական ու տնտեսական հետաքրքրությունները, որոնք կարող են և’ համընկնել, և’ չհամընկնել: Եթե դրանք համընկնում են, ուրեմն տեղի է ունենում գործարք` առք ու վաճառք: Այդ առումով վալյուտային շուկան կարելի է ներկայացնել, որպես վալյուտային արժեքների նկատմամբ գնորդի և վաճառողի հետաքրքրությունների համաձայնության յուրահատուկ գործիք: Ի դեպ, նրանցից յուրաքանչյուրի գործունեությունը կապված է առևտրային ռիսկի հետ: Առևտրային ռիսկն իրենից ներկայացնում է ֆինանսա-առևտրային գործունեության արդյունքում հնարավոր կորստի մեծությունը: Վալյուտային շուկան այդ առումով առաջ է բերում վալյուտային ռիսկ հասկացությունը, ինչը տնտեսվարող սուբյեկտների լրացուցիչ կորուստներ կամ եկամուտներ ստանալու հնարավորությունն է` կապված վալյուտային կուրսի փոփոխության հետ: Վալյուտային շուկան նաև պաշտոնական ֆինանսական կենտրոն է, որտեղ կենտրոնանում է արժեթղթերի կամ արժույթի առք ու վաճառքը` պահանջարկի ու առաջարկի փոխհարաբերության հիման վրա:
Հաշվի առնելով վալյուտային շուկայի ազդեցությունը ինչպես ազգային շուկաների, այնպես էլ համաշխարհային տնտեսության զարգացման վրա, ինչպես նաև ուսումնասիրելով զարգացած երկրների փորձը, վալյուտային շուկաների գործառույթների բազմազանությունը և իրականացման ուղղությունները, կարելի է գնահատել դրա զարգացման հեռանկարները մեր տնտեսությունում, այն զուգակցելով Հայստանի տնտեսության զարգացման ներուժին:
Անշուշտ, ուսումնասիրվող թեման համահունչ է ներկա տնտեսվարման պայմաններին, ուստի այն ավելի ամբողջական պատկերացնելու համար աշխատանքում նախ ուսումնասիրվել են և վերլուծվել վալյուտային շուկայի զարգացման փուլերը և էվոլյուցիան, այնուհետև գնահատվել դրա ազդեցությունը համաշխարհային տնտեսության վրա:
Որպես Հայաստանում վալյուտային շուկայի զարգացման նախադրյալներ, աշխատանքում քննության է առնվել ՀՀ և նրա ռեզիդենտների մասնակցությունը վալյուտային շուկայում կատարվող գործառնություններին, այդ նպատակով վերլուծելով ՀՀ օրենքը «Արժութային վերահսկողության և արժութային կարգավորման» մասին, ինչպես նաև ՀՀ Կենտրոնական Բանկի համապատասխան նորմատիվ ակտերը:

1. Վալյուտային շուկայի ձևավորման պատմական
նախադրյալները և էվոլյուցիան

Միջազգային վալյուտային շուկան ունի խորը բազմադարյա արմատներ: Վալյուտային շուկայի զարգացման պատմությունը սկսվում է մ.թ.ա. հազարամյակներ առաջ, երբ Եգիպտոսում առաջին անգամ սկսեցին օգտագործել մետաղյա դրամներ: Արժույթի փոխանակության գործառնությունները սկսեցին զարգանալ միայն միջին դարերում: Դա կապված էր միջազգային առևտրի և նավագնացության զարգացման հետ: Առաջին վալյուտային գործարք իրականացնողները համարվում են իտալացիները, որոնք սկսեցին դրամ վաստակել տարբեր պետությունների արժույթների փոխանակության արդյունքում:
Միջպետական հարաբերությունների զարգացման հետ արժույթի փոխանակության գործառնությունների իրականացման ձևը ևս փոփոխության ենթարկվեց, ձեռք բերելով առավել ընդգծված բնութագիր:
Վալյուտային շուկայի առավել էական փոփոխությունները ներդրվեցին 20-րդ դարում: Այն իր ժամանակակից տեսքը ձեռք բերեց 20-րդ դարի 70-ական թվականներից սկսած, երբ առաջ եկավ մի արժույթի ֆիկսված կուրսը մյուսի նկատմամբ:
Վալյուտային տատանումների սահմանափակումը հանելուց հետո, առաջ եկավ գործարարության նոր ձև, որը հիմնված էր ազատ տնտեսական հարաբերությունների պայմաններում վալյուտային փոփոխությունների արդյունքում շահույթի ստացման հետ: Ընդ որում կուրսի փոփոխությունը պայմանավորված էր շուկայական պայմաններով և կարգավորվում էր բացառապես առաջարկի ու պահանջարկի փոխհարաբերությամբ:
Համաշխարհային ֆինանսական շուկայի զարգացման փուլերը
Այս շուկան ամենաերիտասարդն է, ավելի փոքր է ֆոնդային շուկայից, առավել ևս ապրանքային շուկայից: Նշենք, որ 2001 թվականին լրացավ ֆինանսական շուկայի ձևավորման 30 տարին (այն ձևավորվել է 1971թվականին):
Հարց է առաջանում, ինչու՞ այդքան ուշ: Հարցին առավել ամբողջական պատասխանելու համար անհրաժեշտ է տեղափոխվել 1944 թվականի տնտեսություն:
Ավարտվում էր Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմը, և ակնհայտ էր, որ Գերմանիան և նրա դաշնակիցները պարտվելով պատերազմում, մեծ տնտեսական դժվարությունների հետ էին բախվելու: Ուստի, 1944 թվականին հաղթող պետությունները հավաքվեցին Բրետտոն-Վուդսում (ԱՄՆ):
Պարզ էր, որ պատերազմի ավարտից հետո պատերազմական ժամանակահատվածում ընդունված օրենքները փոխարինվելու էին նոր օրենքներով` տնտեսական օրենքներով: Այն ընթացքում, երբ պատերազմի ավարտից հետո առաջատար պետությունները սկսեցին արդեն հրաժարվել պատերազմական արտադրությունից, ԱՄՆ-ի տնտեսությունն առավել քիչ էր տուժվել պատերազմից, ինչպես Առաջին համաշխարհային պատերազի ժամանակ: Պատերազմից գրեթե կործանված Եվրոպան կարիք ուներ հումքի, արտադրության միջոցների և այլն: Այդ ամենն առկա էր ԱՄՆ-ում: Դրանք ձեռք բերելու համար անհրաժեշտ էր ամերիկյան դոլլար: Այսինքն, պատերազմից հետո առաջ եկավ աժոտաժային պահանջարկ ամերիկյան դոլլարի նկատմամբ: Համապատասխանաբար, դոլարի կուրսը գնալով աճեց, ինչը նպատակահարմար չէր ոչ մեկին, նույնիսկ ԱՄՆ-ին: Օրինակ, եթե արժույթի կուրսն աճում է, ուրեմն աճում են նաև տվյալ երկրի ապրանքների ձեռք բերման գները, որի արդյունքում Ամերիկան կարող էր հայտնվել գերարտադրության ճգնաժամում:
Դեռևս Առաջին համաշխարհային պատերազմում Ամերիկան միջազգային պատասխանատվությունից զերծ մնալով, այն դրեց մյուս երկրների վրա: Գրեթե բոլոր երկրներում մեծ պահանջարկ կար դոլարի նկատմամբ, որի արդյունքում կամաց կամաց մյուս երկրների արժույթները սկսեցին արժեզրկվել: Բնականաբար, ոչ հեռատես հովանավորչական քաղաքականության որոշումները չեզոքացնում էին միմյանց տնտեսությունները և տնտեսական ազգայնամոլությունը թեթևությամբ անցկացրեց դիվանագիտական հարաբերություններց անցավ պատերազմական գործողությունների:
Դրա համար ետ պատերազմյան արժութային քաոսը վերացնելու նպատակով, Բրետտոն-Վուդսյան ֆորումը ձևավորեց մի շարք ֆինանսական ինստիտուտներ, այդ թվում և Միջազգային Արժութային Հիմնադրամը (IMF), որը ի սկզբանե իրենից ներկայացնում էր վալյուտային ռեսուրսների միացություն, որտեղ բոլեր երկրները ներդրել էին իրենց մասնաբաժինը, և որտեղից յուրաքանչյուր երկիր կարող էր պարտք վերցնել իր երկրի արժույթը կայուն պահպանելու համար:
Ամերիկյան դոլարի համար գոյություն ուներ ֆիկսված ոսկու պարիտետ` յուրաքանչյուր ունցիա ոսկու համար 35 դոլար, իսկ մյուս երկրների արժույթները կապված էին դոլարի հետ որոշակի հարաբերությամբ` ֆիկսված փոխանակային կուրսերով:
Այսպիսով, ՄԱՀ-ը (Միջազգային Արժութային Հիմնադրամը) հանդես եկավ իր հետևյալ բնութագրիչ գծերով`
գ այն դարձավ միջազգային ֆինանսա-տնտեսական հարաբերությունների վերահսկողության կարևոր համակարգող ինստիտուտ
գ մշակվեցին և գործունեության մեջ դրվեցին կարգավորվող արժութային պարիտետներ դոլարի նկատմամբ (1% հնարավոր շեղումով), իսկ դոլարը` ոսկու նկատմամբ (մեկ ունցիա ոսկին -35 դոլար)
գ ՄԱՀ-ի անդամները կարող են փոխել պարիտետները միայն ՄԱՀ-ի ընդհանուր համաձայնությամբ
գ անցումային ժամանակաշրջանի ավարտից հետո բոլոր արժույթները պետք է լինեն կոնվերսացված, այս սկզբունքի պահպանման համար բոլոր երկրների կառավարությունները պարտավորվում են պահպանել միջազգային պահուստային նորմաները, իսկ անհրաժեշտության դեպքում իրականացնել ինտերվենցիա վալյուտային շուկաներում
գ ՄԱՀ-ի անդամները իրենց մասնաբաժինը ներդնում են արժույթով կամ ոսկիով:
Ֆիկսված փոխանակային կուրսերը պահպանվեցին միայն 70-ական թվականները: Այդ ընթացքում ԱՄՆ-ի վճարային հաշվեկշիռն արդեն կայուն վիճակում չէր: Իսկ մյուս երկրները ԱՄՆ-ին ավելի շատ տալիս էին քան գնում էին: Երկար տարիների ընթացքում Ամերիկան պայքարում էր դոլարի դեվալյվացիայի դեմ և չէր համաձայնվում ազատ լողացող կուրսերի ներմուծմանը: Բայց մի շարք հիմնախնդիրներից հետո, 70-ական թվականներին հրաժարվեցին դոլարի ոսկու պարունակությունից, որի կուրսը մինչ օրս որոշվում է առաջարկի և պահանջարկի փոխհարաբերությամբ (free floating – ազատ լողացող կուրս):
Ընդհանուր առմամբ բոլոր երկրների արժույթի փոխարժեքը սկսվեց որոշվել առաջարկի և պահանջարկի հարաբերությամբ: Բոլոր հիմնական համաշխարհային արժույթները գտնվում են այնպիսի ազատ լողացող վիճակում, երբ նրանց գինը որոշվում է շուկայում, կախված թե որքանով տվյալ արժույթը անհրաժեշտ կոնկրետ ֆինանսական գործարք, ներդրումներ և միջպետական փոխհաշվարկներ կատարելու համար: Իհարկե, այդ լողացող կուրսը բացառապես ազատ չէ, յուրաքանչյուր երկրում գոյություն ունի Կենտրոնական Բանկ, որի հիմնական խնդիրը ըստ գործող օրենքի ազգային արժույթի կայունության ապահովումն է:
Այսպես ձևավորվեց FOREX-ը (FOReign EXchange market), միջբանկային շուկան, որի գործառնություններին են վերագրվում բացառապես արժույթի փոխանակության բոլոր տեսակի գործառնությունները, վերը նշված սկզբունքով` առաջարկի ու պահանջարկի փոխհարաբերությամբ:
Ներկայումս այն առավել հզոր ֆինանսական միջազգային շուկան է, որտեղ ֆինանսական գործառնությունների օրեկան ծավալը հասնում է 1-3 տրիլիոն դոլարի: Համեմատության կարգով ասենք, որ այն կազմում է ԱՄՆ-ի 1-3 տարվա բյուջեն:
Վալյուտային շուկայի գործունեության և ներկա իրավիճակի առավել ամբողջական գնահատական տալու համար անհրաժեշտ է գնահատել նաև դրա զարգացման փուլերը:
1930-ական թվականներ
Համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամ: Այն բերում է առևտրա-տնտեսական փոխհարաբերությունների լուծարմանը: 30-ական թվականներին Լոնդոնը դառնում է համաշխարհային ֆինանսական կենտրոն: Բրիտանական ֆունտ ստեռլինգը այդ ժամանակահատվածում առևտրային գործառնությունների իրականացման և վալյուտային պահուստների ձևավորման հիմնական արժույթն էր: Ի դեպ ոչ գրական տերմինով ֆունտը անվանվում էր քեյբլ (“cable”): Դա կապված էր այն հանգամանքով, որ գործարքների կնքման գործընթացում կիրառվում էր հեռագրիչը, և տեղեկատվությունը փոխանցվում էր կաբելով:
1930թվականի Շվեյցարական Բազել քաղաքում ստեղծվեց Միջազգային Հաշվարկների Բանկը, որի նպատակը երիտասարդ անկախ պետությունների և պետությունների ֆինանսական օգնության տրամադրումն էր, վճարային հաշվեկշռի ժամանակավոր դեֆիցիտը ծածկելու համար:
1944 թվական
ԱՄՆ-ում անցկացվեց Բրետոն-Վուդսյան համաժողովը: Այն համարում են ամերիկո-բրիտանական մրցակցության ավարտը: Համաժողովում ներկա էին երկու խոշոր ներկայացուցիչներ` Ջոն Մեյնարդ Քեյնս (Անգլիա) և Գարի Դեկստեր Ուսայդ (ԱՄՆ): Նրանց հաջողվեց ստեղծել և ընդունել տվյալ պայմաններում համաշխարհային ֆինանսական համակարգի զարգացման նոր հայեցակարգ:
1947 թվական
Կոմունիզմի ձևավորման գործընթացը խաթարելու համար, ԱՄՆ-ում ընդունում են եվրոպական տնտեսության վերականգնման ծրագիր: ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Մարշալը իր զեկուցման մեջ նկարագրում է մի ծրագիր, որի համաձայն Եվրոպական տնտեսությունը կարելի է առողջացնել այնպիսի մակարդակում, երբ ինքը կկարողանա ինքնուրույն պահպանել իր ռազմական ներուժը: Եթե ԱՄՆ-ի դոլարի պարտավորությունները Եվրոպայի նկատմամբ կազմում էր 3.1մլրդ դոլար, ապա 1959 թվականին այն հասավ 10.1 մլրդ դոլարի:
1958 թվական
Եվրոական երկրների մեծամասնությունը հայտարարում են իրենց արժույթի ազատ կոնվերսացման վերաբերյալ:
1964 թվական
Ճապոնիան հայտարարում է իր արժույթի կոնվերսացման վերաբերյալ, որից հետո պարզ է դառնում, եր ԱՄՆ արդեն չի կարող պահպանել դոլարի արժեքը մեկ ունցիա ոսկու նկատմամբ` 35 դոլար: Դոլարային ին‎ֆլյացիան վտանգ հանդիսացավ ԱՄՆ-ի համար:
1967 թվական
Առաջ եկավ անգլիական ‎ֆունտի դեվալյվացիա, ինչը հարված հասցրեց Բրետոն-Վուդսյան համակարգի հարաբերական կայունությանը:
1970 թվական
ԱՄՆ-ում կտրուկ իջնում են տոկոսադրույքները, ինչը առաջ է բերում դոլարի ամենաուժեղ ճգնաժամը: Կարճ ժամանակահատվածում առաջ է գալիս ԱՄՆ-ից Եվրոպա կապիտալի արտահոսք, որտեղ տոկոսադրույքներն առավել բարձր են:
1971 թվական մայիս
Գերմանիան և Հոլանդիան հայտարարում են իրենց արժույթի ժամանակավոր լողացման մասին:
1971 թվական օգոստոս
ԱՄՆ-ի վճարային հաշվեկշռի դե‎‎ի‎ցիտի աճը ստիպում է ամերիկյան կառավարությանը դադարեցնել դոլարի կոնվերսայնությունը ոսկու նկատմամբ:
1973-1974 թվականներ
Բրետոն-Վուդսյան համաձայնագիրը դադարեց գոյություն ունենալուց, որի արդյունքում շատ բանկեր մեծ կորուստներ կրեցին, նույնիսկ սնանկացան սպեկուլյատիվ գործարքների անհաջող իրակացման արդյունքում:
1976 թվական
Կայացավ Ջամայկայի համաժողովը Քինգստոն քաղաքում, որտեղ առաջատար երկրների ներկայացուցիչները առաջադրեցին Միջազգային արժութային հիմնադրամի ձևավորման նոր սկզբունքներ: Պետությունները դադարեցրեցին կիրառել ոսկին` դե‎ֆիցիտի ծածկման նպատակով միջազգային վճարման համարգում: Նոր համակարգի հիմնական տարրը միջպետական հաստատությունների ձևավորումն է, որոնք կոչված են կարգավորելու վալյուտային հարաբերությունները, վալյուտային կոնվերսացիան: Որպես վճարման միջոց հանդես են գալիս պետությունների ազգային արժույթները: Միջազգային վալյուտային հարաբերությունների իրականացման մեխանիզմը առևտրային բանկերն են:
1978 թվական
Ձևավորվում է Եվրոպական Արժույթի Համակարգը (ԵԱՀ): Այն հանդիսանում է վալյուտային կրոսս-կուրսերի ցանց` փոխանակելի կուրսերի կենտրոնական և սահմանային նշանակությամբ: Ընդահուր դրույթներով այն հիշեցնում է Բրետոն-Վուդսյան համաձայնագիրը: ԵԱՀ-ի արժույթը դոյչե մարկան է: ԵԱՀ-ի ձևավորման հետ առաջ եկավ նոր արժույթ` ԷՔՅՈՒ: Նպատակը` նախ ԵԱՀ-ում մեկ միասնական արժույթով փոխանակությունն է, և ժամանակի ընթացքում նաև Եվրոպայում ազգային արժույթի փոխարկումն է մեկ ընդհանուր արժույթով:
1981 թվական
ԵԱՀ-ին միանում է Հունաստանը:
1985 թվական
Աստիճանաբար ԷՔՅՈՒ-ն դառնում է ոչ թե հաշվարկային այլ ‎ֆ‎իզիկական գործիք:
1986 թվական
ԵԱՀ-ին միանում են Իսպանիան և Պորտուգալիան: Իսպանական պեսետի համար սահմանվում է տատանման սահմաններ 6%-ի չափով:
1990 թվական
Մեծ բրիտանիան վերամիավորվում է փոխանկային կուրսերի համակարգին, որը գործում է ԵԱՀ-ի շրջանակներում: Արևմտյան Գերմանիան և Արևելյան Գերմանիան միավորվում են:
1992 թվական փետրվար
Հոլանդիայում 12 անդամ-երկրները ստորագրում են ԵԱՀ-ի նոր համաձայնագիր Եվրոպական միության մասին: Այդ համաձայնագրի հիմքում դրվում է 1957 թվականին հռոմեկան համաձայնագիրը: Այն որոշում է ընդունում մեկ ընդհանուր եվրոպական շուկա ձևավորելու, միասնական արժույթ ունենալու, միասնական տնտեսական քաղաքականություն և կենտրոնական բանկ ունենալու և ձևավորելու մասին:
1993 թվական հուլիս
Փոխանակային կուրսերի համակարգից ‎‎ֆունտ ստեռլինգի դուրս գալը էապես ազդեց եվրապական արժույթի շարժի վրա: Հետաքրքիր պատմություն եղավ ‎‎րանսիական ֆրանկի համար: Եվրոպական արժույթի դեվալյվացիայից հետո, ‎ֆրանսիական ‎ֆ‎րանկը մնաց կայունության վերջին վճարման միջոց: Այդ ժամանակ ողջ շուկան ուղղվեց դեպի ‎ֆ‎րանկը, հույս ունենալով որ այն կծածկի մնացած արժույթներին:
1995 թվական դեկտեմբեր
Եվորոպական մեծ տերությունների առաջնորդները համաձայնության եկան 1999 թվականից ներմուծել մեկ միասնական արժույթ` ԵՎՐՈ, այն երկրների համար, որոնք բավարարում են պետական բյուջեի դե‎‎ֆիցիտի սահմանների, պետական պարտքի, արժեզրկման և տոկոսադրույթի չափանիշներին:
1998 թվական մայիս
Եվրոպական պառլամենտը հաստատում է 11 պետությունների ընտրությունը, որոնք պետք է մտնեն Եվրոպական արժույթի միություն նոր արժույթով` ԵՎՐՈ-ով: Այդ պետություններն են` Գերմանիան, Ֆրանսիան, Իտալիան, Բելգիան, Նիդեռլանդները, Լյուքսեմբուրգը, Իռլանդիան, Պորտուգալիան, Իսպանիան, Ավստրիան, Ֆինլանդիան: Սկսվում է Եվրոպական Կենտրոնական բանկի նախագահի համար թեկնածության հավաքագրումը:
1999 թվական հունվար
Ֆինանսական շուկայում հայտնվում է մեկ միասնական եվրոպական վալյուտա` ԵՎՐՈ, որն ըստ էության փոխարինեց ԷՔՅՈՒ-ին: Եվրոպական 11 պետությունները սկսեցին ‎ֆ‎իկսել փոխանակային կուրսերը ԵՎՐՈ-ի նկատմամբ (աղյուսակ 1): Եվրոպական կոնտրոնական բանկը սկսեց կառավարել և վերահսկել ԵԱՀ-ի վալյուտային քաղաքականությունը:
Աղյուակ 1.
ԵԱՀ-ի ‎անդամ երկրների ‎‎ֆիսկված վալյուտային կուրսերը ԵՎՐՈ-ի նկատմամբ:

EUR/LUF = 40.3399 Լյուքսեմբուրգյան ֆ‎‎րանկ
EUR/BEF = 40.3399 Բելգիական ֆրանկ
EUR/IEP = 0.787564 Իռլանդական ֆունտ
EUR/FIM = 5.94573 Ֆինական մարկ
EUR/PTE = 200.482 Պորտուգալական էսկուդո
EUR/ESP = 166.386 Իսպանական պեսետ
EUR/ITL = 1936.27 Իտալական լիրա
EUR/FRF = 6.55957 Ֆրանսիական ֆրանկ
EUR/DEM = 1.95583 Գերմանական մարկ
EUR/NLG = 2.20371 Հոլանդական գուլդեն
EUR/ATS = 13.7603 Ավստրիական շիլլինգ

2.Վալյուտային շուկայի ազդեցությունը համաշխարհային տնտեսության և ազգային շուկաների վրա

Քսաներրոդ դարավերջը բնութագրվում է գլոբալացման ու տնտեսությունների ինտեգրման մասսայական գործընթացով և դրա աննախադեպ ակտիվացմամբ: Դրան հատուկ է աշխարհի տարբեր երկրների և տարածաշրջանների միջև գործարար տեղեկատվական կապերի աննախադեպ նշանակալի ընդլայնումը և ինտենսիվացումը, ինչը զգալի փոփոխություններ էր ենթադրում նաև ֆ‎ինանսական, այդ թվում նաև վալյուտային շուկայում:
Վալյուտային շուկան ազդում է ազգային տնտեսությունների վրա մի քանի առումներով:
Այսպես, գործառութային առումով, վալյուտային շուկաները ապահովում են միջազգային ժամանակակից փոխհաշվարկների կատարման ուղղությունների ընթացքը, վալյուտային ռիսկերի ապահովությունը, վալյուտային պահուստների դիվերսիֆիկացիան, ինչպես նաև վալյուտային շուկայի մասնակիցների համար շահույթի ստացումը ըստ վալյուտային կուրսերի տարբեր ձևերի:
Ինստիտուցիոնալ գնահատման տեսանկյունով, վալյուտային շուկաներն իրենցից ներկայացնում են լիազորված բանկերի, ներդրումային հաստատությունների, բորսաների, բրոկերային գրասենյակների, օտարերկրյա բանկերի համախմբություն, որոնք իրականացնում են վալյուտային գործարքներ, նպաստելով տվյալ երկրում արժույթի փոխանակության գործընթացի արդյունավետ և կարգավորվող ընթացքին:
Կազմակերպա-տեխնիկակական առումով, վալյուտային շուկան իրենից ներկայացնում է հեռախոսային, հեռագրային, էլեկտրոնային և այլ կոմունիկացիոն համակարգերի ամբողջություն, որոնք իրար են կապում տարբեր երկրների բանկային հաստատությունները, որոնք իրականացնում են միջազգային փոխահշավարկներ և այլ վալյուտային գործառնություններ: Այդ առումով, վալյուտային շուկան այն հիմնական տնտեսական ու ֆինանսական գործիքն է, որը կարող են օգտագործել ազգային տնտեսությունները համաշխարհային շուկայում ինտեգրման նպատակով:
Վալյուտային շուկայի ազդեցությունը համաշխարհային տնտեսության` այդ թվում նաև ազգային տնտեսությունների վրա, պայմանավորված է մի շարք այլ հանգամանքներով`
 Նախ, պարզորոշ դրսևորվում է աշխարհի առաջատար երկրների շրջանակներում արժութային միությունների ձևավորման միտումը: Ներկայումս միասնական ԵՎՐՈ արժութային տարածք են ձգտում ներքաշվել այն երկրները, հիմնականում Կենտրոնական ու Արևելյան Եվրոպայի, և Բալթյան այն պետությունները, որոնք չեն կարողացել ընդգրկվել ԵՎՐՈՅի ներդրման պահին: Բացի այդ, ոչ ձևական դոլարային բլոկում համախմբված երկրներում և նկատվում է նույն միտումը: Դեռևս դժվար է ամբողջական պատկերացում կազմել նման բլոկի ստեղծման մոդելի վերաբերյալ: Թերևս կարող ենք ներկայացնել լուծման երկու տարբերակ: Առաջինն այսպես կոչված CURENCY BOARD-ն է, որը կիրառում է Արգենտինան 1990 թվականներից սկսած: Երկրորդը` ազգային արժույթից հրաժարվելն ու որպես օրինական վճարման միջոց` ԱՄՆ-ի դոլլարի ընդունումն է: Այդպես են վարվել Էկվադորը և Պանաման:
 ԱՄՆ-ն և ԵՎՐՈ-ի շրջանակներում միավորված երկրները բնավ շահագրգիռ չեն իրենց արժույթի շրջանակների ամեն գնով ընդլայմանը: Հակառակը` նրանք որոշակի առումով կասեցնում են հարաբերականորեն թույլ արժույթներ, բանկային և ֆինանսական անկայուն համակարգեր, ֆոնդային և ֆինանսական թերզարգացած շուկաներ ունեցող երկրների ինտեգրման միտումները, չցանկանալով ստանձնել միավորման արդյունքում այդ երկրներում իրադարձությունների զարգացման հետևանքների պատասխանատվությունը:
 Հարավ-արևելյան Ասիայում նույնպես հավանական է նոր արժութային բլոկի առաջացումը` կա’մ Ճապոնական իենի հիմքով, կա’մ մի խումբ արժույթների միավորման և “ասիական ԵՎՐՈ”-ի ձևավորման միջոցով: Ճապոնիային և Հարավ արևելյան Ասիայի երկրներին հաջողվեց անցնել արժութա-ֆինանսական զգալի բարդությունների շրջանը` իրագործելով կառուցվածքային անհրաժեշտ տեղաշարժեր, որոնք նպաստեցին ազգային ֆինանսական համակարգերի կայունացմանը և տնտեսական և արժութա-ֆինանսական ներուժի առողջացմանը:
 Ակնհայտ է ֆինանսական գործարքների կառուցվածքի փոփոխության միտումը` հօգուտ իրական հատվածի գործարքների կորպորատիվ արժեթղթերի ու դրանց ածանցյալների: Վալյուտային շուկայում տարբեր արժույթների փոխներթափանցման ծավալաճին զուգընթաց, արժութային գործարքներն ավելի ու ավելի շատ են սպասարկում կապիտալի շարժը:
 Վալյուտային շուկայի զարգացման շնորհիվ զարգացած երկրների մեծ մասին հաջողվեց ազատվել պետբյուջեի ճեղքվածքից, իսկ զարգացած մյուս երկրների մեծ մասը հետևողականորեն փորձում է կրճատել այն: Իրականացվում է պետական ներքին պարտքի վերակառուցվածքավորում և կրճատում, որի արդյունքում կրճատվում են պետական նոր պարտատոմսերի թողարկման ծավալները և ժամկետից շուտ ետ են գնվում նախկինում թողարկվածները: Կրճատվելով, զարգացած երկրների պարտատոմսերի շուկան դառնում է ավելի կոնսոլիդացված և ցածր եկամտաբեր:
 Վալյուտային շուկայի շնորհիվ աճում են գլոբալ տեղեկատվական վերազինման ծավալները` INTERNET տեխնոլոգիաների հիման վրա, որոնց ոչ միայն վերացնում են վալյուտային շուկաների միջև ազգային սահմանները այլև ակտիվորեն նպաստում այդ ազգային շուկաների ինտեգրմանը` համաշխարհային շուկայում: Այն հանգեցնում է նաև վալյուտային շուկայի մրցակցային պայքարի բնույթի վերաիմաստավորման: Վալյուտային շուկայում սկսում են գերիշխել այն գործիքները, որոնք նպաստռում են արժույթի տարբեր տեսակների ներդրմանը ազգային տնտեսության մեջ` նորագույն տեխնոլոգիաներում և դրանց հիմքով շուկայի նոր գործիքների ստեղծմանը, մատուցվող տարբեր արժութային գործառնությունների որակի բարձրացմանը ու տարնսակցիոն ծախսերի կրճատմանը:
 Նշանակալի փոխվում է վալյուտա-ֆինանսական կազմակերպությունների գաղափարախոսությունը: 1994թ մեքսիկական, 1997թվականի Հարավ արևելյան ասիայի երկրների և 1998 թվականի ռուսաստանյան ճգնաժամը բացահայտեցին, թե որքանով էին կախված միմյանցից ֆինանսական շուկաներն ընդանհրապես: Միջազգային վալյուտաֆինանսական կազմակերպությունները պատրաստ չէին կանխել ճգնաժամային իրավիճակների առաջացումը: Ճգնաժամում հայտնված երկրների (Մալազիա, Ինդոնեզիա, Թայլանդ, Հարավային Կորեա, Ռուսաստանի Դաշնություն, Բրազիլիա և այլն)` վալյուտային կազմակերպությունների կողմից զանգվածային վարկավորումը սուր քննադատության ենթարկեցին աշխարհի տնտեսապես առավել զարգացաց երկրները: Այս իրադարձություններից հետո միջազգային արժութաֆինանսական կազմակերպությունները սկսեցին ավելի շատ շեշտադրել ազգային շուկաների կայունության համար զարգացող երկրների պատասխանատվության աճը: Նրանք, փաստորեն հրաժարվեցին զարգացող երկրների ֆինանսական շուկաներում երաշխավորողի դեր ստանձնել: Արդյունքում փոխվեցին միջազգային արժութաֆինանսական կազմակերպությունների և զարգացող երկրների փոխհարաբերությունների սկզբունքները: Ներկայումս դրանք կառուցվում են ճիշտ հակառակ կարգով` զարգացող երկրները ստիպված են սկզբում պայմանավորվել մասնավոր և պետական վարկատուների հետ` Փարիզի և Լոնդոնի ակումբների շրջանակներում, և դրանից հետո միայն Արժույթի միջազգային հիմնադրամի հետ համաձայնեցնել իրենց կայունացման ծրագրերը:
Աճում է նաև արժութային գնանշումների դինամիկայի և ֆոնդային շուկաներում բաժնետոմսերի գնանշումների ինդեքսի միջև կորելյացիայի գործակիցը: Այս երևույթը նկատվում է ինչպես ամերիկյան, այնպես էլ եվրոպական ֆոնդային շուկաներում և պայմանվորված է հիմնականում երկու գործոնով.
ա) պետական պարտատոմսերի նկատմամբ բաժնետոմսերի շուկայի աճող գերակայությամբ (ԱՄՆ օրինակով` 1999թ. բաժնետոմսերի շուկայի կապիտալիզացիան 4 անգամ գերազանցում էր պետական պարտատոմսերի շուկայի կապիտալիզացիան),
բ) արժեթղթերով իրագործվող միջազգային գործարքների ծավալների զգալի աճով` ավելի ու ավելի շատ ոչ ռեզիդենտներ պետական պարտատոմսերի համեմատ նախապատվություն են տալիս բաժնետոմսերին: ԱՄՆ-ում, օրինակ, ոչ ռեզիդենտների` պետական պարտատոմսերի գործարքների ծավալը 1990թ. 10 անգամ գերազանցում էր բաժնետոմսերով գործարքների ծավալը, իսկ 1999-ին արդեն 2 անգամ փոքր էր:
ԱՄՆ դոլլարը շարունակում է պահպանել կարևորագույն դերը համաշխարհային արժութային շուկայում: 1998թ. վերջին համաշխարհային արժութային շուկայում օրական իրագործվող գործարքների 2 տրիլիոն ԱՄՆ դոլլար ընդհանուր ծավալում 1.7 տրիլիոնը բաժին էր ընկնում ԱՄՆ դոլլարին: Զարգացող երկրների ներքին արժութային շուկաներում ԱՄՆ դոլլարը որոշիչ դեր ունի` դրան բաժին է ընկնում բոլոր տեսակի գործարքների 80-90%-ը:

ՀՀ և նրա ռեզիդենտների մասնակցությունը վալյուտային շուկայում կատարվող գործառնություններին

ՀՀ-ում արժութային կարգավորումը և վերահսկողությունը սահմանվում է համաձայն «Արժութային կարգավորման և արժութային վերահսկողության մասին» և «Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքների և կարգավորում է Հայաստանի Հանրապետությունում արժութային կարգավորման և արժութային վերահսկողության բնագավառում ծագող իրավահարաբերությունները, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտների՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքից դուրս իրականացվող արժութային գործառնություններն ու նրանց կողմից օտարերկրյա բանկերում բանկային հաշիվների բացման պայմանները:
Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտների՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքից դուրս իրականացվող արժութային գործառնությունները և նրանց կողմից օտարերկրյա բանկերում բանկային հաշիվների բացման պայմանները կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով, օրենքներով, իրավական այլ ակտերով և օտարերկրյա պետությունների օրենսդրությամբ: Որի համաձայն Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի (այսուհետև՝ Կենտրոնական բանկ) ընդունած իրավական ակտերի իմաստով՝ ընթացիկ հաշվի գործարքներ են համարվում ռեզիդենտների և ոչ ռեզիդենտների միջև կատարվող գործարքները (վճարումները), անկախ դրանց գումարային մեծությունից, որոնք, կապիտալի շարժի հետ և ներառում են՝
ա) ապրանքների, աշխատանքների և ծառայությունների ներմուծման կամ արտահանման հետ կապված վճարումները, ինչպես նաև կարճաժամկետ վարկերի տրամադրումը.
բ) փոխառությունների դիմաց վճարվող տոկոսները, ինչպես նաև ներդրումներից ստացված զուտ եկամուտը (շահույթը).
գ) փոխառությունների մայր գումարի մարմանը կամ ուղղակի ներդրումների ամորտիզացիային ուղղված փոքրածավալ գումարների վճարումները.
դ) անձնական կամ ընտանեկան ծախսերը հոգալու նպատակով փոքրածավալ գումարների փոխանցումները:
Կապիտալի շարժի հետ կապված գործարքները ռեզիդենտների և ոչ ռեզիդենտների միջև իրականացվող այն գործարքներն են, որոնք չեն համարվում ընթացիկ հաշվի գործարքներ: Իսկ Ընթացիկ հաշվի գործարքների նկատմամբ որևէ սահմանափակում չի կիրառվում: Ընթացիկ հաշվի գործարքների դիմաց վճարումները կողմերի համաձայնությամբ, կարող են իրականացվել հայկական դրամով կամ արտարժույթով, կանխիկ կամ անկանխիկ ձևով՝ բանկային պրակտիկայում կիրառվող վճարումների ցանկացած եղանակով:
Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ռեզիդենտների և ոչ ռեզիդենտների միջև ապրանքների իրացման (աշխատանքների կատարման, ծառայությունների մատուցման) դիմաց կանխիկ եղանակով վճարումներն իրականացվում են միայն Հայաստանի Հանրապետության դրամով:
Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտների կողմից կապիտալի շարժի հետ կապված գործարքները կարող են իրականացվել առանց սահմանափակումների, եթե ապագայում Կենտրոնական բանկի կողմից այլ բան չի նախատեսվի: Կենտրոնական բանկն այս գործարքների իրականացման գծով ապագայում նախատեսվող որևէ սահմանափակում մտցնելու իր մտադրության մասին նախապես, որոշում ընդունելուց մեկ ամիս առաջ, տեղեկացնում է մամուլով կամ զանգվածային լրատվության այլ միջոցներով, պայմանով, որ սույն կանոնակարգի կանոն 2-ի «գ» ենթակետովնախատեսված գործարքների համար որևէ սահմանափակում նախատեսվել չի կարող:
Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտները միջազգային ֆինանսական շուկաներում կարող են իրականացնել գործառնություններ՝ առանց սահմանափակումների:
Ոչ ռեզիդենտների կողմից կապիտալի շարժի հետ կապված գործարքները կարգավորվում են «Օտարերկրյա ներդրումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով: Կենտրոնական բանկն անհրաժեշտության դեպքում կարող է կիրառել արժութային միջոցների ռեպատրիացիայի (վերահայրենականացում) պահանջ՝ օրենքով սահմանված կարգով:
Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտները և ոչ ռեզիդենտները կարող են առանց որևէ սահմանափակման Հայաստանի Հանրապետություն փոխադրել, առաքել և ներմուծել օտարերկրյա դրամանիշեր՝ արտահայտված բանկային տոմսերի, գանձատան թղթադրամների և մետաղադրամների տեսքով, և արտարժույթով արտահայտված արժեթղթեր:
Ֆիզիկական անձինք իրավունք ունեն առանց որևէ փաստաթղթի առկայության Հայաստանի Հանրապետությունից արտահանել արտարժույթով արտահայտված արժեթղթեր և մինչև 10.000 ԱՄՆ-ի դոլար կամ դրան համարժեք այլ կանխիկ արտարժույթ՝ արտահայտված բանկային տոմսերի, գանձատան թղթադրամների և մետաղադրամների տեսքով:
Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտ բանկերը կարող են իրենց կողմից սահմանված կարգով Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտ և ոչ ռեզիդենտ հանդիսացող հաճախորդների սպասարկման նպատակով ցանկացած արժույթով (ինչպես հայկական դրամով, այնպես էլ արտարժույթով) նրանց կամ նրանց կողմից նշանակված անձանց անունով բացել ու վարել Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ չարգելված և միջազգային բանկային պրակտիկայում ընդունված հաշիվներ՝ առանց սահմանափակումների (բացառությամբ՝ «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 40-րդ հոդվածի հիման վրա սահմանված Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի նորմատիվ իրավական ակտերով նախատեսված դեպքերի):
Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտները և ոչ ռեզիդենտները կարող են Հայաստանի Հանրապետության տարածքում արտարժույթի առք ու վաճառքի գործառնություններն իրականացնել Կենտրոնական բանկի և Կենտրոնական բանկի կողմից լիցենզավորված անձանց՝ բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, արժութային դիլերների, փոխանակման կետերի, ինչպես նաև օտարերկրյա բանկերի մասնաճյուղերի միջոցով՝ առանց որևէ սահմանափակման:
Վարկային կազմակերպությունները կարող են իրենց կողմից սահմանված կարգով Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտներից կամ ոչ ռեզիդենտներից ներգրավել Հայաստանի Հանրապետության արժույթով կամ արտարժույթով փոխառություններ և (կամ) կնքել նմանատիպ գործարքներ, բացառությամբ «Վարկային կազմակերպությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 14-րդ հոդվածով և դրա հիման վրա Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի նորմատիվ իրավական ակտերով նախատեսված դեպքերի:
Հայաստանի Հանրապետության տարածքում արգելվում է արտարժույթը որպես ապրանքների իրացման (աշխատանքների կատարման, ծառայությունների մատուցման) դիմաց վճարամիջոց օգտագործելը, բացառության ընթացիկ հաշվի գործարքների:
Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտները և ոչ ռեզիդենտները կարող են Հայաստանի Հանրապետության տարածքում արտարժույթի առք ու վաճառքի գործառնություններն իրականացնել Կենտրոնական բանկի և Կենտրոնական բանկի կողմից լիցենզավորված անձանց՝ բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, արժութային դիլերների, փոխանակման կետերի, ինչպես նաև օտարերկրյա բանկերի մասնաճյուղերի միջոցով՝ առանց որևէ սահմանափակման:
Կենտրոնական բանկի կողմից լիցենզավորված անձինք Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսական շուկայում արտարժույթի առք ու վաճառքի գործառնություններն իրականացնում են իրենց համար նախընտրելի առք ու վաճառքի փոխարժեքով և սահմանաքանակներով (լոտերով):
Կենտրոնական բանկն արժութային շուկայի դիլերներից մեկն է, որը, ելնելով դրամավարկային քաղաքականության նպատակներից, իր գործունեությունն իրականացնում է անուղղակի ազդեցության գործիքներով՝ հաշվի առնելով պետական արժութային պահուստների մակարդակը:
Համաձայն «Արժութային կարգավորման և արժութային վերահսկողության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված դրույթների՝ Կենտրոնական բանկը հանդիսանում է արժութային վերահսկողության մարմին և իրականացնում է օրենքով վերապահված իր լիազորությունները:
Կենտրոնական բանկն արժութային վերահսկողությունն իրականացնում է նաև Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված արժութային գործակալների միջոցով:

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈԻՆՆԵՐ և ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Արժույթը, որպես ֆինանսական շուկայի գործիք հետզհետե կորցնում է իր ֆինանսական ինքնուրույնությունը: Նշենք, որ 1999-2000թթ համաշխարհային վալյուտային շուկայում իրագործվող գործառնությունների ծավալներն աճել են 2 անգամ` 880միլիարդից 1900 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, պարտատոմսերի շուկայում` 5 անգամ` 190 միլիարդից 950միլիարդ ԱՄՆ դոլար, իսկ արժեթղթերի շուկայում ` 20 անգամ` 40 միլիարդից 800 միլիարդ ԱՄՆ դոլար:
Վալյուտային շուկան վեր է ածվում իրական հատվածում գիտատեխնիկական առաջընթացը խթանող գործնական միջոցի, որն ապահովում է արտադրողականության աճ: Դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ վալյուտային շուկայում գարծարքներն իրականացվում են կոմունիկացիոն տարբեր այլընտրանքային ժամանակակից միջոցներով` հեռախոս, էլեկտրոնային կապ և այլն: Իսկ նամանօրինակ յուրաքանչյուր գործարքի արդյունավետությունը պայմանավորված է ժամանակի արագությամբ, որի հիմնական շարժիչ ուժը` նոր տեխնիկայի և ինտենսիվ տեխնոլոգիաների ներդնում է:
Գլոբալացման պայմաններում համաշխարհային արժութային շուկան նույնպես զգալի փոփոխություններ է կրում: Մասնավորապես` արժութային գնանշումները ներկայում ձևավորվում են ֆինանսական հոսքերի հիան վրա: Արժութային գնանշումների նախկին տեսությունները` գնողունակության պարիտետ, ֆունդամենտալ հավասարակշռություն, ի վիճակի չեն ամփոփ բացատրել գնանշումների փոփոխությունները, չնայած հաշվարկների ընթացքում շարունակում են օգտագործել:
2000թ. կատարված հաշվարկները վկայում են, որ եվրոի և Ճապոնական իենի պարիտետային հավասարակշռության գնանշումը կազմում էր 0.75 եվրո և 90 իեն` 1 ԱՄՆ դոլլարի համար: Այս թվերը փաստորեն համընկնում են շուկայական ընթացիկ շուկայական գնանշումներին` չնայած վճարային հաշվեկշիռների «ընթացիկ հաշիվ» հոդվածի գծով զգալի անհաշվեկշռության առկայությանը: Սա բացատրվում է ֆինանսական շուկայի և իրական հատվածի միջև բավականաչափ ամուր կապերի առկայությամբ (ֆինանսական հոսքերի ներգործության արդյունքում ձևավորվող շուկայական գնանշումն արտացոլում է նաև ազգային տնտեսությունների հարաբերական մրցունակությունը):
Ներկայումս Հայաստանի Հանրապետությունը լուրջ հիմանխնդիրներ ունի համաշխարհային ֆինանսական շուկային ինտեգրվելու ճանապարհին: Այդ հիմնախնդիրներն ավելի են բարդանում, երբ հաշվի ենք առնում գլոբալացման ներգործությունները և այն, որ համաշխարհային ֆինանսական շուկան գնալով ավելի ու ավելի սերտորեն է կապվում իրական հոդվածի հետ: Հետևաբար` միայն իրական հոդվածի միջազգային մրցունակությունն է դառնում համաշխարհային ֆինանսական շուկային ինտեգրում ապահովելու ունակ` այլընտրանք չունեցող նախապայմանը: Ուստի Հայաստանում իրականացվող տնտեսական քաղաքականությունն անհրաժեշտ է ծրագրել և իրագործել այնպես, որ ստեղծվեն գործարարության զարգացման, ազատ ու արդարացի մրցակցության ապահովման նպաստավոր պայմաններ:

Referatner , Kursayinner , diplomayinner / Ռեֆերատներ , կուրսայիններ , դիպլոմայիններ զանգահարեք 091-02-12-41

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ

1. В.Н. Лиховидов “Фундаментальный анализ мировых валютных рынков: методы прогнозирования и принятия решений”.
2. А.П. Казаков, Н.В. Минаева “Экономика: курс лекций
3. Курсы ,Фундаментального и Технического Анализа и принятия решенийե в Форекс клубе. Защищены дипломом.
4. Лиховидов и Сафин ,Международный рынок валютե, Владивосток 2000
5. Лиховидов и Сафин ,Основные индикаторы и конфигурации на рынке Форексե, Влад-к 2000
6. Сафин ,Создание и оптимизация торговых системե, Владивосток 2000
7. ՀՀ օրենքը «ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԵՎ ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ»
8. ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ ԴԻԼԵՐԱՅԻՆ ԱՌՔ ՈՒ ՎԱՃԱՌՔԻ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԼԻՑԵՆԶԱՎՈՐՈՒՄԸ ԵՎ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ ՀՀ ԿԲ-ի ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳ 12
9. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ ԵՎ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՀ ԿԲ-ի ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳ 8

Leave a Reply