Informatika / Ինֆորմատիկա

Tntesakan informatika . / Տնտեսական ինֆորմատիկա:
Նյութը `

Իր գործունեության բոլո բնագավռներում մարդը անընդհատ որոշումներ է կայացնում: Որոշումներ ընդունելու կարևոր մասը կապված է արտադրության հետ, ինչքան մեծ է արտադրության ծավալը, այնքան ավելի դժվար է որոշումներ ընդունել, հետևաբար նաև մեծ է սխալ թույլ տալու հավանականությունը: Հարցէ առաջանում, թե հնարավոր չէ արդյոք այսպիսի սխալներից խուսափելու համար օգտագործել ԷՀՄ-եր: Այսպիսի հարցի պատասխանը տալիս է այն գիտությունը, որը կոչվում է կիբեռնետիկա:
Կիբեռնետիկան /հուն. Kybernetike-կառավարման արվեստ/ գիտություն է տեղեկատվության ստացման, պահպանման, փոխանցման ու փոփոխություններ կատարելու մասին: Կիբեռնետիկայի կարևորագույն ճյուղ է հանդիսանում տնտեսագիտական կիբեռնետիկան, որը տնտեսական համակարգերում կիբեռնետիկայի մեթոդների ու գաղափարների կիրառմամբ զբաղվող գիտություն է: Ներկայումս ԷՀՄ-երի կիրառությունը արտադրության կառավարման մեջ մեծ չափերի է հասել, սակայն ԷՀՄ-երի միջոցով լուծում են այսպես կոչված խճճված խնդիրները, որոնք կապված են տարբեր տվյալների մշակման հետ: ԷՀՄ-երի միջոցով հնարավոր է լուծել նաև որոշումների ընդունման խնդիրը: Մարդկային հնարավորությունները բավական բազմազան են, որոնք կարելի է բաժանել մտավոր ու ֆիզիկական: Սակայն մարդու ունեցած կարողությունները միշտ քիչ են նրա համար, իսկ արդյո՞ք հնարավոր է ավելի խելացի դարձնել մարդուն: Դրա համար նախ և առաջ պետք է տարբերակել մարդու մտավոր գործունեության ֆորմալիզացված ու ոչ ֆորմալիզացված տեսակները: Ֆորմալիզացված անվանում են այն գործունեությունը, որը կատարում են որոշակի կանոններին համապատասխան: Օրինակ` հաշվարկների կատարումը, տեղեկատուներում փնտրման իրականացումը, գրաֆիկական աշխատանքները անշուշտ կարող են հանձնարարվել ԷՀՄ-երին, ու ԷՀՄ-ն այս աշխատանքը կանի ավելի արագ ու արդյունավետ, քան մարդը կարող է դա անել:Ոչ ֆորմալիզացված անվանում են այնպիսի գործունեությունը, որը կատարվում է մեզ համար անհայտ կանոնների կիրառմամբ: Մտածելը, հասկանալը, ինտուիցիան` մենք դեռ չգիտենք, թե ինչի մասին է խոսքը գնում, չենք հասկացել խնդրի էությունը, այս իսկ պատճառով չենք կարող այն հանձնարարել ԷՀՄ-երին, գոնե այն պատճառով, որ մենք չգիտենք թե ինչ խնդիր, ինչպիսի առաջադրանք տալ ԷՀՄ-ին:
Մտավոր գործունեության բազմաբնույթությունը նախ և առաջ կապված է որոշումներ ընդունելու հետ: Ընդունված է համարել, որ որոշումների ընդունումը պատկանում է ոչ ֆորմալիզացված գործունեությանը, սակայն դա միշտ չէ, որ այդպես է: Մի կողմից, մենք գիտենք, թե ինչպես որոշումներ ընդունել, մյուս կողմից էլ որոշակի քանկությամբ խնդիրների լուծումը կարող է ֆորմալիզացվել: Ֆորմալիզացման հնարավորություն տվող խնդիրների տեսակներից են հանդիսանում օպտիմալ որոշումներ ընդունելու կմ օպտիմալացման խնդիրները: Օպտիմալացման խնդրի լուծումը կատարվում է այն մաթեմատիակական մեթոդների օգնությամբ, որոնք կիրառվում են հաշվողական տեխնիկայի հնարավորությունների սահմաններում:
Ժամանակակից համակարգիչները համապատասխանում են ամենաբարձր պահանջմունքներին: Նրանք հնարավորություն ունեն միլիոնավոր օպերացիաներ իրականացնել վայրկյանների ընթացքում, նրանց հիշողության մեջ կարող են կլինել բոլոր անհրաժեշտ տվյալները, իսկ ահա էկրան-ստեղնաշար կոմբւինացիան ապահովում է մարդու կոմունիկացիան, նրա երկխոսությունը համակարգչի հետ: Սակայն չպետք է շփոթել ԷՀՄ-երի ստեղծման հաջողությունների նրանց կիրառության բնագավառի ձեռքբերումների հետ: Ընտ էության, ԷՀՄ-երի հիմնական ֆունկցիան կայանում նրանում, որ նա մարդու կողմից տրված ծրագրով նախնական տվյալները վերածում է արդյունքի: Պետք է հստակորեն պատկերացնել, որ ԷՀՄ-երը որոշումներ չեն ընդունում, ու ընդհանրապես որոշումներ ընդունել չեն կարող: Որոշումները կարող է ընդունել միայն համապատասխան իրավունքներով օժտված մարդ-ղեկավարը, սակայն խելացի ղեկավար համար համակարգիչներըը հիանալի օգնական կարող են դառնալ, որոնք կարող են մշակել ու առաջարկել ամենատարբեր որոշումային տարբերակներ: Իսկ այս տարբերակներից մարդը կընտրի այն տարբերակը, որն իր տեսակետից ավելի կիրառելի կլինի: Իհաչկե, ոչ բոլոր խնդիրներն է հնարավոր լուծել ԷՀՄ-երի միջոցով: Որոշման կայացման համար անհրաժեշտ է`
 ընտրել խնդիրը,
 կազմել մոդել,
 կազմել ալգորիթմը,
 նախնական տվյալների մուտքագրումը,
 վերլուծել ստացված լուծումը:

Առանց ԷՀՄ-երի որոշումներ ընդունելու համար մարդուն հաճախ ոչինչ էլ հարկավոր չէ: Մարդը կարողանում է լավ կամ վատ կերպով լուծել իր առջև ծառացող բոլոր խնդիրները, չնայած նրանց լուծման ճգրտության համար երաշխիքներ չկան, իսկ ահա համակարգիչները որոշումներ չեն ընդունում, այլ առաջարկում են դրանց տարբերակներ, որի գործընթացը ընթանում է հետևյալ փուլերից:
1. Խնդրի, հատկապես բարդ խնդրի ընտրությունը բարդ աշխատանք է, որի համար բավական երկար ժամանակ է անհրաժեշտ: Խնդրի ընտրությունը ավարտվում է նրա բովանդակային սահմանմամբ: Պետք է պարզ սահմանել խնդիրը սովորական լեզվով, առանձնացնել հետազոտության նպատակը, ցույց տալ սահմանփակումները, նշել հիմնական հարցերը, որոնց պատասխանները մենք ցանկանում ենք իմանալ: Այստեղ պետք է առանձնացնել տնտեսական օբյեկտի ավելի էական հատկությունները, կարևորագույն կախվածությունները, որոնք մենք ցանկանում ենք հաշվի առնել մոդելի կառուցման ժամանակ: Ձևակերպվում են հետազոտության օբյեկտի զարգացման մի քանի հիպոթեզներ, ուսումնասիրվում են առանձին հարաբերակցությունները և կախվածությունները, որոնք ձևակերպելու համար հատուկ սկզբունքներ կան, որոնք էլ պետք է իմանա տվյալ բնագավռի մասնագետը իր առջև դրված խնդրի լուծման համար:
2.Մոդելի կազմում: Տնտեսա-մաթեմատիկական մոդել ասելով հասկանում ենք ուսումնասիրվող տնտեսական օբյեկտի կամ գործընթացի մաթեմատիկական նկարագրությունը, որի ժամանակ օբյեկտին կամ գործընթացին վերաբերող տնտեսական օրինաչափությունները արտահայտվում են վերացական ձևով, համապատասխան մաթեմատիկական հարաբերակցությունների միջոցով:
Մոդելի կառուցման հիմնական սկզբունքները հանգեցվում են հետևյալ երկու կոնցեպցիանեին.
 խնդրի ձևակերպման ժամանակ պետք է լայնորեն ընդգրկել ուսումնասիրվող երևույթը: Հակառակ դեպքում գոլոբալ մինիմումից կառուցված մոդելը չի արտացոլի խնդրի էությունը:
 մոդելը պետք է այնքան պարզ լինի, որքան հնարավոր է: Այն պետք է այնպիսին լինի, որ հնարավոր լինի այն գնահատել, ստուգել ու հասկանալ, իսկ մոդելից ստացված արդյունքներըպետք է պարզ լինեն ինչպես այն ստեղծողին, այնպես էլ որոշումը կայացնող անհատին:
Ժրակտիկայում այս կոնցեպցիաները հաճախ հակասությունների մեջ են մտնում, նախ և առաջ այն բանի պատճառով, որ տվյալների հավաքումն ու մուտքագրումը, սխալների ստուգումը ու արդյունքների ինտերպրետացիան ներառվում է մարդկային բաղադրիչի մեջ, որը սահմանափակում է մոդելի չափերը: Եթե ցանկանում ենք մեծացնել նրա ընգրկումը, ապա պետք է փոքրացնենք մանրամասնությունների քանակը և ընդհակառակը, որը տնտեսական ինֆորմատիկայի մեջ կոչվում է մոդելների հիերարխիա:
Այնուհետև կազմվում է հնարավորինս պարզ ալգորիթմ ու այն մուտքագրվում է համակարգիչ պարզ մաթեմատիկական սիմվոլների օգնությամբ: Ալգորիթմը և ծրագիրը միասին կոչվում են մաթեմատիկական ապահովում: Նախնական տվյալների ներմուծումից ու համակարգչի կողմից իրեն տրված առաջադրանքի կատարումից հետո, վերլուծում են ստացված արդյունքները ու ընտրում են տրված տարբերակներից ավելի հարմարը:
Ներկայումս ոչ բոլոր խնդիրների համար է պետք է ինդիվիդուալ ծրագիր ու ալգորիթմ կազմել: Ստեղծվում են ավելի ու ավելի հզոր հնարավորություններ ունեցող համակարգիչներ, որոնք ունեն կիրառական ծրագրային փաթեթներ, որոնք իրենցից ներկայացնում են մոդելի ալգորիթմի ու ծրագրի միավորումը: Շատ հաճախ կարելի է ընտրել գլխավոր փաթեթը, որը հիանալի աշխատում է, լուծում է բազմաթիվ խնդիրներ, որոնց մեջ կարելի է գտնել նաև մարդկային ու արտադրական որոշակի խնդիրների լուծման տարբերակներ: Այսպիսի մոտեցման պայմաններում բազմաթիվ խնդիրներ շատ արագ կլուծվեն, քանի որ ծրագրավորմամբ զբաղվելու անհրաժեշտությունը այլևս չի առաջանում:
Եթե չի կարելի օգտագործել ծրագրային փաթեթները խնդրի լուծման համար առանց նրա մոդելի փոփոխության, պետք է մշակել ծրագրային փաթեթի որոշակի կետեր, որպեսզի նրա մեջ ներմուծենք մոդելը: Այսպիսի գործընթացն ապահովում են ադապտացիա: Եթե մեզ անհրաժեշտ ծրագրային փաթեթը գտնվում է ԷՀՄ-ի հիշողության մեջ, ապա օգտագործողի աշխատանքի էությունը կայանում է նրանում, որ նա մուտքագրի նախնական տվյալները և վերջնական արդյունք ստանա:

Leave a Reply